ශාමලා කුමාර්
පළමු කොටස
නිදහස් අධ්යාපනය සහ නිදහස් රටක උපත
“බාලාංශයේ සිට විශ්ව විද්යාලය දක්වා අධ්යාපනය සඳහා වන බරපැන රාජ්ය අරමුදල් මඟින් දැරිය යුතු බව අපි සළකන්නෙමු.”
කන්නංගර, 1943
1945 විශ්වීය නිදහස් අධ්යාපන ප්රතිපත්තිය, සිය අනාගත පරම්පරා සඳහා රට ලබාදුන් පශ්චාත් යටත්විජිත තෑග්ගයි. එය සම්පූර්ණයෙන්ම නිදහස් (එනම් පෞද්ගලික උපකාරක පන්ති දිගටම පැවැත්වුණු වග) හෝ විශ්වීය (එනම් මලයියහ ප්රජාවන් ඉන් බහිශ්කරණය වූ බව) නොවුනු බව සත්යයක් වුවත්, එය නව ජාතියක ප්රජාතාන්ත්රීය අභිලාශ මුදුන් පමුණුවා ගැනීම සඳහා අධ්යාපනයට සහයෝගය දැක්විය හැකි යාන්ත්රණයක් වූ බවද පිළිගත යුතුය. අධ්යාපනය තුළින් සමාජය රැඩිකල් පරිවර්තනයකට ලක්කිරීමේ ධෛර්යය සම්පන්න සංකල්පයෙන් උපත ලද ප්රතිපත්තියක් වන එය මහජන සංවාද, පුළුල් විවාද, අත්යන්ත අරගල සහ රටේ අධ්යාපන පද්ධතියට පූර්ණ වශයෙන් අරමුදල් සැපයීමේ විවාදාපන්න කැපවීම යන ඒවායින් පන්නරය ලැබූවකි.
“මහතාණනි, මෙය කෙතරම් උත්තරීතරදැයි සිතා බලන්න: අධ්යාපනය මිල අධික දෙයක් ලෙස අපට හමුවී එය මිල අඩු දෙයක් බවට පත් කළ බවත්, එය මුද්රා තැබූ පොතක් ලෙස හමුවී විවෘත ලිපියක් බවට පත් කළ බවත්, එය ධනවතුන්ගේ පමණක් උරුමයක් ලෙස හමුවී දුප්පතුන්ගේ ද උරුමයක් බවට පත් කළ බවත් අපට පැවසිය හැකි වන විට…”
(1944 හැන්සාඩ් වාර්තා අංක 946 කන්නංගර උදෘතය; කළුගලගෙදර සහ කෞශල්යා 2017 මූලාශ්රය බලන්න)
කාලයාගේ ඇවෑමත් සමඟ එය ඉතා දුර්වල වී ඇති නමුත්, මේ ප්රතිපත්තිය අදටත් අපේ ජාතික විඥානය තුළ මුල්බැසගෙන පවතී. එය කොතරම් දුරට යථාර්ථයක් ද යත් නිදහස් අධ්යාපනය (විශ්ව විද්යාල මට්ටමද ඇතුළුව) හැකිලවීම ට කතාකිරීම දේශපාලනික වශයෙන් සියදිවි හානි කරගැනීමක් ලෙස සැළකේ. දශක අටකට ආසන්න කාලයක් පුරා ජනතාව විසින් නිදහස් අධ්යාපනය එසේ රැක ගත්තද, අනුක්රමික රජයන් එහි වපසරිය අඩු කිරීමට ඉතා සුළු, බැලූ බැල්මට අහිංසක බව පෙනෙන ආකාරයේ වෙනස්කම් හඳුන්වා දී තිබේ.
අද වනවිට නිදහස් අධ්යාපනයට දරුණුම පහර වැදී ඇත්තේ විශ්ව විද්යාල මට්ටම තුළය. අරමුදල් කපාහැරීම, රාජ්ය විශ්ව විද්යාල වලට ගාස්තු අයකරන පාඨමාලා සහ වෙනත් ස්වයං ආදායම් උත්පාදන ක්රියාකාරකම් හඳුන්වා දීම, පෞද්ගලික විශ්ව විද්යාල ස්ථාපිත කිරීම වැනි ක්රියාමාර්ග ඔස්සේ අනුක්රමික ආණ්ඩු නිදහස් අධ්යාපනය දුර්වල කොට ඇත.
විශ්ව විද්යාල අධ්යාපනය සහ නිදහස් අධ්යාපන ප්රතිපත්තිය
නිදහස් අධ්යාපන ප්රතිපත්තිය විසින් විශ්ව විද්යාල අධ්යාපනය සැළකිය යුතු පරිවර්තනයකට ලක්කරන ලදී. එම පරිවර්තනය අංශ කිහිපයක් ඔස්සේ සිදුවිය. නිදසුනක් ලෙස උසස් අධ්යාපනයට සුදුසුකම් ලත් පිරිසේ සංඛ්යාත්මක වැඩිවීම දැක්විය හැකිය. ඊට දශක කිහිපයකට ප්රථම, 1901 දී, වයස අවුරුදු 5-14 අතර දරුවන්ගේ කාණ්ඩයේ විධිමත් අධ්යාපන ආයතන වලට බැඳී සිටි ප්රමාණය 25% ක් පමණක් වීම හා මෙය සැසඳීමේදී සිදුව ඇති ගුණාත්මක වෙනස පිළිබඳ යම් අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය. 1950 වනවිට මේ අගය 54% දක්වා වැඩිවූ අතර, ඉන් අනතුරුව දිගින් දිගටම සීඝ්ර වර්ධනයක් පෙන්නුම් කළේය. එමෙන්ම විශ්ව විද්යාල අධ්යාපනය ස්වභාෂා වලින් ලබාදෙන්නට පටන්ගෙන තිබූ නිසා, උසස් අධ්යාපනයට ප්රවිෂ්ඨ වීමට ඉංග්රීසි බාධාවක්ව තිබූ පිරිසට ද විශ්ව විද්යාල ප්රවේශය හිමිවිය.
එහෙත් මේ පරිවර්තන කෙසේ සිදුවිය යුතුද යන්න පිළිබඳ පැහැදිලිතාවයක් ප්රතිපත්තිය තුළ නැත. එවැනි පරිවර්තන නිසා අධ්යාපන ක්ෂේත්රයේ අනාගතය පිළිබඳ දැක්මක් වර්ධනය කිරීමද අපහසු වූවා විය හැකිය. එසේ වුවත් 1940 දශකයේ අග භාගය වනවිට පෙර නොවූ විරූ තරම් සිසුන් ප්රමාණයක් පාසල් යෑම ආරම්භ කළවිට පවා එම සුදුසුකම් ලබාගන්නා පිරිසේ අවශ්යතා ඉටු කිරීම සඳහා විධිමත් යාන්ත්රණයක් පිහිටුවා තිබූ බවට සාක්ෂි අල්පය. එසේම නිදහස් අධ්යාපනය නිසා උසස් අධ්යාපන පද්ධතිය මෙබඳු ආකාර පරිවර්තනයකට ලක්වේවි යැයි යන්නද එම ප්රතිපත්තිය මඟින් අපේක්ෂා කර තිබුණේ නැත. එනිසා ඒ සඳහාද නිශ්චිත සැලසුමක් නොවිණි.
ඒ අනුව 1950 සහ 1960 දශක වල විශ්ව විද්යාල පද්ධතිය ස්වභාෂා වලින් ඉගෙන ගන්නා, ග්රාමීය පසුබිම් වලින් එන, අධ්යාපනය පිළිබඳ වඩා ප්රජාතාන්ත්රීය වැටහීම් සහිත පිරිසකට ඉගැන්වීමට සූදානම්ව නොතිබූ බව කිව හැකිය. එදා සිට අද දක්වා අනුක්රමික රජයන්, ඔවුන්ගේ මිත්ර පාර්ශ්වයන් හෝ අරමුදල් සපයන්නන් ගේ අධ්යාපනය පිළිබඳ අපේක්ෂාවන්ට අනුකූල වූ ගැටලු පටු ලෙස විසඳීම අරමුණු කරගත් ක්රමික ප්රතිපත්තිමය වෙනස්කම් සිදු කිරීම හැර, අප විසින් ද මේ සම්බන්ධව සිදුකර ඇත්තේ ඉතා අල්පයක් බව කිව හැකිය.
සිලෝන් විශ්ව විද්යාලය
සිලෝන් විශ්ව විද්යාලය සඳහා වූ සංකල්පනය නිදහස් අධ්යාපනයට වඩා පැරණි එකකි. සාමාන්ය අධ්යාපනයට කන්නංගර යම් සේද, විශ්ව විද්යාල අධ්යාපනයට අයිවර් ජෙනිංස් එසේය. ඇත්තෙන්ම ජෙනිංස් නිදහස් අධ්යාපන ප්රතිපත්තියට විරුද්ධ වූවෙකි. 1929 වසරේදී යටත්විජිත රජය විසින් මුලින්ම ලන්ඩන් විශ්ව විද්යාලයේ අනුබද්ධ ආයතනයක් ලෙස සිලෝන් විශ්ව විද්යාල විදුහල පිහිටුවීමත්, ඉන්පසුව සිලෝන් විශ්ව විද්යාලය පිහිටුවීමත් ජෙනිංස්ගේ භාරයට පත්කරන ලදී.
එවක නැඟ එමින් තිබූ යටත්විජිත විරෝධී ආකල්ප වල ප්රතිඵලයක් ලෙස සාමාන්ය අධ්යාපනයට ප්රවේශය පුළුල් කිරීමත්, ජාතික විශ්ව විද්යාලයක් පිහිටුවීමත් යන දෙක සඳහා වූ ඉල්ලීම් තීව්ර වන්නට විය. විශේෂයෙන්ම යෝජිත ජාතික විශ්ව විද්යාලයේ වගකීමක් වූයේ ලන්ඩන් විභාග වලට ලාංකේය සිසුන් පුහුණු කරනු වෙනුවට දේශීය ඉතිහාස, සංස්කෘතීන් හා ගැටළු පිළිබඳ හැදෑරීමට අවශ්ය පරිසරය සකසා දීමයි. සිලෝන් විශ්ව විද්යාලය එහි අන්තර්ගතයෙන් පමණක් නොව පිහිටි ස්ථානය සහ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයෙන් පවා මේ ප්රමුඛතා පිළිබිඹු කරන අයුරින් සැලසුම් කරන ලද්දේ මේ අනුවය. එහෙත් දැනුම සහ උසස් අධ්යාපනය සංකල්පනය කරන ලද ආකාරය තුළ බ්රිතාන්ය මාදිලිය අනුකරණය කරන ලද බවද අමතක නොකළ යුතුය. ජෙනිංස්ට අනුව මීට පදනම් වූයේ බ්රිතාන්යයේ Oxbridge මාදිලියයි. එනිසා සිලෝන් විශ්ව විද්යාලය යටත්විජිත ආයතනයක් බව ඉතා පැහැදිලිය.
එසේම එය ඉතාම විවෘතව ප්රභූවාදී ආයතනයක්ද විය. එහි අරමුණ වූයේ ස්වාධීන ජාතික රාජ්යයකට සේවය කිරීම සඳහා රට තුළ විශේෂිත සමාජ ස්ථරයක් — සමහරවිට ජාතික හැඟීමෙන් යුත් බුද්ධිමතුන් පිරිසක් — බිහි කිරීමයි.
දේශපාලනය සහ උසස් අධ්යාපනය
ජෙනිංස් අදහස් කළ විශ්ව විද්යාලය දේශපාලන අතපෙවීම් වලින්ද පැහැදිලිව වෙන්වූ එකකි. 1942 සිලෝන් විශ්ව විද්යාලයීය ආඥා පනත තුළ මේ බව තහවුරු කිරීමට ඉමහත් වෙහෙසක් ගෙන ඇත. එහෙත් ආරම්භයේ පටන්ම එය දැඩි දේශපාලන මැදිහත්වීම් වලට ලක්වූ අවකාශයකි. අග්රාමාත්ය ඩී. එස්. සේනානායක සහ ජෙනිංස් අතර තිබූ කිට්ටු සම්බන්ධය නිසා නිල දේශපාලන මැදිහත්වීම් අවශ්ය නොවිනි. ජෙනිංස් ට පසු පත්වූ උපකුලපතිවරයා වූ නිකලස් ආටිගල සහ එවක බලය දැරූ ශ්රී ලංකා නිදහස් පක්ෂ රජය අතර සබඳතා අයහපත් අතට හැරුණු අවස්ථා වල විශ්ව විද්යාලය කෙරෙහි දේශපාලන පීඩනය ඉතා පැහැදිලිව විද්යාමාන විය. 1950 ගණන් වල විද්යෝදය සහ විද්යාලංකාර පිරිවෙන් විශ්ව විද්යාල බවට පරිවර්තනය කිරීම මීට හොඳම නිදසුනකි.
1950 ගණන් වලට පෙර සිලෝන් විශ්ව විද්යාලයට බඳවා ගත් සිසුන් ප්රමාණය තීරණය කෙරුණේ විශ්ව විද්යාලය තුළ තිබූ ආසන ප්රමාණය මෙන්ම රටට අවශ්ය උපාධිධාරීන් සංඛ්යාවද මතය. ඒ අනුව බඳවා ගත් සිසුන් සංඛ්යාව ඉතා කුඩා විය. ඇතුළත් කරගැනීමේ විභාගය ඉංග්රීසි මාධ්යයෙන් වූ අතර, වෛද්ය විද්යාව වැනි සමහර විෂය දහරා වලට එම මාධ්යයෙන් මුහුණ දියයුතු සම්මුඛ සාකච්ඡා ද විය. එහි අරුත නම් ඉංග්රීසි බස හැසිරවිය නොහැකි අයවළුන්ට විශ්ව විද්යාල වරම් හිමි නොවූ බවයි. නිදහස් අධ්යාපන ප්රතිපත්තිය හඳුන්වා දීමත් සමඟ සිංහල සහ දෙමළ මාධ්ය වලින් අධ්යාපනය ලැබූ සිසුන් වැඩි පිරිසක් විශ්ව විද්යාලයට බඳවා ගැනීමට ප්රතිරෝධය එල්ල වූයේ ඉගැන්වීම් මාධ්යය පිළිබඳ මේ ගැටළුව නිසාය. සිංහල ජාතිකවාදී දේශපාලනයක් තුළින් 1956 මැතිවරණය උඩින්ම ජයග්රහණය කිරීමට සමත් වූ නිදහස් පක්ෂ රජයට මේ ගැටළුවට මැදිහත් වීම අසීරු නොවිණි. විශ්ව විද්යාලයෙන් ස්වභාෂා සිසුන් බඳවා ගැනීමට දක්වන ලද ප්රතිරෝධය නිසා 1958-59 වසර වල විද්යෝදය සහ විද්යාලංකාර පිරිවෙන් දෙක විශ්ව විද්යාල බවට පත්කෙරුණි. ඒ අනුව සංඛ්යාත්මකව වැඩිවූ සිසුන් අවශෝෂණය කරගැනීම සඳහා බිහිකරන ලද නව විශ්ව විද්යාල තනිකරම සිංහල මාධ්යයෙන් ඉගැන්වීම් කටයුතු සිදුකළ ඒවා විය. දෙමළ භාෂාවෙන් අධ්යයන කටයුතු කිරීමට බැඳුනු සිසුන්ට සිංහල සිසුන්ට මෙන් ඒ සඳහා අතිරේක ආයතනික අවකාශනයක් නිර්මාණය නොකෙරුණි. එහෙත් සිංහල පමණක් රාජ්ය භාෂාව බවට පත්කළ 1956 රාජ්ය භාෂා පනත හා සබැඳි එවක දේශපාලනය තුළ මෙය ගැටළුවක් ලෙස සැලකුණේ නැත.
ඉන්පසු දශක කිහිපය තුළ නව විශ්ව විද්යාල ගණනාවක හඳුන්වා දීමත් සමඟ විශ්ව විද්යාල පද්ධතිය ප්රසාරණය වී තිබේ. 2005 ඌව-වෙල්ලස්ස හා කොළඹ සෞන්දර්ය කලා විශ්ව විද්යාලය පිහිටුවීමත් සමඟ සමස්ත රාජ්ය විශ්ව විද්යාල සංඛ්යාව 17 ක් බවට පත්විය. 1978 විශ්ව විද්යාල පනත යටතට ලංකාවේ බොහෝ රාජ්ය විශ්ව විද්යාල වැටේ. ඊට 1995 දී හඳුන්වා දුන් සංශෝධනයත් සමඟ පෞද්ගලික විශ්ව විද්යාල වලටද රාජ්ය පිළිගැනීම ලබාදී ඇත. අද එවැනි විශ්ව විද්යාල සංඛ්යාවෙන් 30 කි. මීට අමතරව කොතලාවල ආරක්ෂක විශ්ව විද්යාලය සහ ශ්රී ලංකා සාගර විශ්ව විද්යාලය වැනි විශ්ව විද්යාල පනත යටතට නොගැනෙන, වෙනත් නීති මඟින් ආවරණය වන උසස් අධ්යාපන ආයතන ද පවතී. මෙම ආයතනවලට අමතරව, ජාත්යන්තර සම්බන්ධතා සහිත සහ බොහෝ දුරට නියාමනයට ලක් නොවූ උසස් අධ්යාපන ක්ෂේත්රයක් ද ව්යාපාරික ආයතන ලෙස ක්රියාත්මක වේ. මෙවැනි විවිධ ආකාරයේ උසස් අධ්යාපන ක්රම බිහිවීමට ඉඩ සලසන නීතිමය විධිවිධාන කාලයත් සමඟ හැඩගැසී ඇත්තේ, ප්රධාන වශයෙන්ම එකල බලයේ සිටි දේශපාලන පක්ෂය විසින් මූලිකත්වය ගෙන ගන්නා ලද තාවකාලික හෝ ක්ෂණික තීරණ මඟිනි.
නිදහස් අධ්යාපන ප්රතිපත්තිය හඳුන්වා දී දශක අටක් ඇවෑමෙන් පසුත් ජාතියක් වශයෙන් අපට එවැනි පද්ධතියකින් කුමක් අවශ්ය කරන්නේද යන්න පිළිබඳ සංවාදයක් සිදුව නොමැත. හිටි අඩියේ ගන්නා තීරණ වලට ඉඩ සලසා ඇත්තේ මේ රික්තකයයි. පැහැදිලි ප්රතිපත්තියක් නැතිකමින් විනිවිද භාවය නැතිකම හැඟවේ. අනුක්රමික රජයන් වල තීරණ ප්රජාතන්ත්රවාදී රටක සිදුවිය යුතු ආකාරයට මහජන පරීක්ෂාවට බඳුන් නොවන්නේ නිල ප්රතිපත්තියක් නැති නිසාය. එමෙන්ම නිශ්චිත උසස් අධ්යාපන ප්රතිපත්තියක් නොමැති සහ දැඩි ප්රතිසංස්කරණ අවශ්යතාවක් පවතින නිදහස් අධ්යාපන පද්ධතියක්ද එය විසින් අපට ඉතිරි කර තිබේ.
